सानो र मध्यम उद्यम (SME)
सानो र मध्यम उद्यम (SME) भनेको कर्मचारी संख्या र वित्तीय मापदण्डहरूमा आधारित परिभाषित आकार सीमाभन्दा सानो व्यवसाय हो। युरोपियन सङ्घ (EU) ले Recommendation 2003/361/EC मार्फत SMEs लाई ती उद्यमहरू भनेर परिभाषित गरेको छ जसमा 250 भन्दा कम कर्मचारी छन् र वार्षिक कारोबार 50 मिलियन युरो भन्दा कम वा सम्पत्ति तर्फको कुल रकम 43 मिलियन युरो भन्दा कम हुन्छ। SMEs लाई थप रूपमा माइक्रो उद्यमहरू (10 भन्दा कम कर्मचारी), साना उद्यमहरू (50 भन्दा कम कर्मचारी), र मध्यम उद्यमहरू (250 भन्दा कम कर्मचारी) मा विभाजन गरिएको छ।
सानो र मध्यम उद्यम (SME) भनेको कर्मचारी संख्या र वित्तीय मापदण्डहरूमा आधारित परिभाषित आकार सीमाभन्दा सानो व्यवसाय हो। युरोपियन सङ्घ (EU) ले Recommendation 2003/361/EC मार्फत SMEs लाई ती उद्यमहरू भनेर परिभाषित गरेको छ जसमा 250 भन्दा कम कर्मचारी छन् र वार्षिक कारोबार 50 मिलियन युरो भन्दा कम वा सम्पत्ति तर्फको कुल रकम 43 मिलियन युरो भन्दा कम हुन्छ। SMEs लाई थप रूपमा माइक्रो उद्यमहरू (10 भन्दा कम कर्मचारी), साना उद्यमहरू (50 भन्दा कम कर्मचारी), र मध्यम उद्यमहरू (250 भन्दा कम कर्मचारी) मा विभाजन गरिएको छ।
किन सार्वजनिक खरिदमा SMEs महत्वपूर्ण छन्
SMEs सामूहिक रूपमा गणनाको रूपमा युरोपियन व्यवसायहरूको ठुलो बहुमत प्रतिनिधित्व गर्छन्, EU मा सबै उद्यमहरूको करिब 99 प्रतिशत। तिनीहरूले EU निजी क्षेत्रमा करिब 65 प्रतिशत श्रमशक्ति रोजगार गर्छन् र करिब 53 प्रतिशत निजी क्षेत्रको मूल्य संवद्र्धन उत्पादन गर्छन्। सार्वजनिक खरिद प्रक्रियाले SMEs लाई सार्थक रूपमा सहभागिताबाट बहिष्कार गर्दा त्यसले युरोपियन व्यवसाय समुदायको ठुलो बहुमतसँगको संलग्नता गुमाउँछ, जसको परिणामस्वरूप प्रतिस्पर्धा, नवीनता र आर्थिक प्रभावमा हानि पुग्छ।
EU र सदस्य राज्यहरुको खरिद नीति स्पष्ट रूपमा सार्वजनिक खरिदमा SME सहभागिता समर्थन गर्ने लक्ष्य राख्छ। 2014 का EU खरिद निर्देशहरूले SME पहुँच समर्थन गर्ने विशेष प्रावधानहरू समावेश गर्छन्, जसमा ठेकाहरूलाई साना हिस्साहरूमा विभाजन गर्ने प्रोत्साहन, साना कम्पनीहरूलाई अनावश्यक रूपमा बहिर्गमन नगर्ने अनुपातिक छनोट मापदण्ड, र खरिद प्रक्रिया डिजाइन गर्दा SME सहभागितालाई विचार गर्ने दायित्वहरू समावेश छन्। धेरै सदस्य राज्यहरूको राष्ट्रिय नीति यी प्रावधानहरूलाई थप रूपमा विस्तार गरेको छ।
नीतिगत समर्थन हुँदाहुँदै पनि, सार्वजनिक खरिदमा SME सहभागिता व्यापक अर्थतन्त्रमा SMEs को जनसंख्यात्मक हिस्सा भन्दा कम छ। अध्ययनहरूले देखाउँछन् कि सदस्य राज्यहरूमा सार्वजनिक खरिदको मूल्यको करिब 45 देखि 55 प्रतिशत SMEs हरूले जित्छन्, यद्यपि यो हिस्सा क्षेत्र तथा ठेकाको प्रकार अनुसार ठूलो भिन्नता देखाउँछ। SMEs सामान्यतया साना ठेकाहरूमा प्रभुत्व जमाउँछन् तर ठेकाको मूल्य बढ्दै गएपछि तिनीहरूको हिस्सा घट्दै जान्छ, र प्रमुख ठेकाहरू प्राय: ठूला कम्पनीहरू वा कन्सोर्टियमलाई जान्छ।
SME सहभागिताका अवरोधहरू
कई कारकहरूले सार्वजनिक खरिदमा SME सहभागितालाई सीमित गर्छन्। प्रशासनिक जटिलता एउटा प्रमुख अवरोध हो: सार्वजनिक खरिदका कागजात, अनुपालन र प्रक्रमगत आवश्यकताहरू ठूला कम्पनीहरू जससँग समर्पित अनुपालन टोली हुन्छन् तिनीहरूले सजिलै व्यवस्थापन गर्न सक्छन् भन्ने तर SMEs सँग विशेष स्रोत नहुँदा कठिनाइ हुन्छ। European Single Procurement Document र समान सरलीकरण प्रयासहरूले मद्दत गर्छन् तर प्रशासनिक खाडललाई पूर्ण रूपमा हटाउँदैनन्।
वित्तीय आवश्यकताले पनि SMEs लाई असमान लाभहानि पुर्याउँछ। छनोट मापदण्डहरू जसमा न्यूनतम कारोबार, बैलान्ससिट/सम्पत्ति अनुपात र बीमा स्तर समावेश हुँदछन् ती कहिलेकाहीँ ठूला कम्पनीहरूको विशेषताहरूसँग मिलेर क्यालिब्रेट गरिएका हुन्छन् र SMEs लाई बहिष्कृत गर्छन् जसले ठेकालाई व्यवहारिक रूपमा पूरा गर्नसक्थे। बन्डिङ आवश्यकताहरूले थप वित्तीय भार थप्दछन्, जहाँ बोलपत्र बन्ड र प्रदर्शन बन्डले बैंकिङ सम्बन्ध आवश्यक पार्छ जुन साना कम्पनीहरूसँग स्थापना नभएको हुनसक्छ।
बोलपत्र तयारी लागतहरूले SMEs माथि असमान रूपमा बोझ पार्दछ। एउटा ठूला बोलपत्र तयार पार्ने लागत कर्मचारी समय र प्रत्यक्ष खर्चमा दसौँ हजार युरो पुग्नसक्छ। ठूला कम्पनीहरूले यी लागतहरू धेरै बोलपत्रहरूमा फैलाएर ओभरहेडको रूपमा समात्छन्। SMEs ले हरेक बोलपत्रलाई प्रत्यक्ष रूपमा महसुस गर्दछन् र कहिलेकाहीँ लागत व्यवस्थापनका लागि कम बारम्बार बोलपत्र पेश गर्ने निर्णय गर्छन्, जसले तिनीहरूको खरिद बजार उपस्थितिमा कमी ल्याउँछ।
सन्दर्भ आवश्यकताहरूले परिक्रमात्मक अवरोध सिर्जना गर्न सक्छन्। धेरै खरिदहरुले समान विगतका ठेकाहरूको प्रमाण माग्छन्, जुन SMEs सँग नहुन सक्छ किनकि तिनीहरूले पहिले यस्ता समान ठेकाहरू जितेका नहुन सक्छन्। सन्दर्भ ठेकाहरू बिना उनीहरूले अनुभव देखाउन सक्दैनन्, तर खरिद अनुभव बिना तिनीहरूले ती ठेकाहरू जित्न सक्दैनन् जसले सन्दर्भहरू बनाउनेछ। यी चक्र तोड्न विभिन्न नीतिगत संयन्त्रहरूले प्रयास गर्दछन्, तर सार्वजनिक खरिद बजारमा प्रवेश गर्ने SMEs का लागि यो वास्तविक चुनौतीको रूपमा रहन्छ।
SME सहभागिता समर्थन गर्ने नीतिगत संयन्त्रहरू
कई नीतिगत संयन्त्रहरूले सार्वजनिक खरिदमा SME सहभागिता समर्थन गर्छन्। लट विभाजनले ठूला खरिदहरूलाई साना हिस्साहरूमा विभाजन गर्ने अनुमति दिन्छ जुन SMEs हरूका लागि पहुँचयोग्य हुन्छ। 2014 का EU निर्देशहरूले अनिवार्य कर्तव्यहरू समावेश गर्छन् जसले ठेकाहरू विभाजन गर्दा सम्झौता प्राधिकरणहरूलाई विचार गर्न बाध्य पार्छ, र जब ठेकाहरू विभाजन गरिँदैन तब ठोस कारणसमेत दिनुपर्ने व्यवस्था गर्दछ। धेरै सदस्य राज्यहरूले लट विभाजन प्रोत्साहन वा आवश्यक पार्ने अतिरिक्त राष्ट्रिय नियमहरू लागू गरेका छन्।
EU खरिद कानुन अन्तर्गत आरक्षित ठेकाहरू (reserved contracts) ले विशिष्ट ठेकाहरूलाई परिभाषित आपूर्तिकर्ता वर्गहरूमा सीमित गर्न अनुमति दिन्छ, जसमा समर्थित रोजगार प्रदायकहरू, सामाजिक उद्यमहरू, र विशिष्ट परिस्थितिमा SMEs समावेश हुन सक्छन्। आरक्षित ठेकाहरू अनुपातमा मात्र प्रयोग गरिनुपर्दछ, तर ती समावेश गरिएका वर्गहरूका लागि पहुँचको महत्वपूर्ण च्यानल प्रदान गर्छन्। केही सदस्य राज्यहरूले सामाजिक सेवाहरू र रोजगारसम्बन्धी खरिदमा आरक्षण प्रावधानहरू सक्रिय रूपमा प्रयोग गर्छन्।
केन्द्रिय खरिद निकायहरू, सरकारी खरिद एजेन्सीहरू, र मध्यस्थ संगठनहरूद्वारा सञ्चालन गरिएका आपूर्तिकर्ता विकास कार्यक्रमहरूले SMEs लाई खरिदमा सहभागी हुन आवश्यक क्षमता निर्माण गर्न मद्दत गर्दछन्। यी कार्यक्रमहरू प्रायः तालिम, परामर्श, नेटवर्किङ र कहिलेकाहीँ विशिष्ट अवसर मिलाउने सेवाहरू समावेश गर्दछन्। तिनीहरूको प्रत्यक्ष प्रभाव समग्र खरिद बजारको सन्दर्भमा सानो हुन सक्छ, तर व्यक्तिगत SMEs लाई प्रगति गर्न र दीर्घकालीन आपूर्तिकर्ता पारिस्थितिकी तन्त्र क्षमता निर्माण गर्न मद्दत गर्छन्।
ठेकाकारहरूले विलम्बित भुक्तानीबाट SME उपठेकदारहरूलाई जोगाउन प्रत्यक्ष भुक्तानी प्रावधानहरू छन्। प्रत्यक्ष भुक्तानी अन्तर्गत खरिदकर्ताले उपठेकदारहरूलाई प्रत्यक्ष भुक्तानी गर्दछ, प्रमुख ठेकाकारमार्फत होइन, जसले SME को नगद प्रवाह स्थिरता समर्थन गर्छ। EU खरिद कानुनमा प्रत्यक्ष भुक्तानी प्रावधानहरू बढ्दो रूपमा समावेश भइरहेका छन्, कार्यान्वयन सदस्य राज्य र ठेकाको प्रकारअनुसार फरक पर्दछ।
खरिदमा SMEs का लागि रणनीतिक विचारहरू
सार्वजनिक खरिदमा सफलतापूर्वक सहभागी हुने SMEs सामान्यतया आफ्ना आकारसँग मेल खाने विशिष्ट रणनीतिहरू अपनाउँछन्। परिभाषित निक्सहरूमा विशेषीकरणले SMEs लाई आकारको सट्टा क्षमतामा प्रतिस्पर्धा गर्न अनुमति दिन्छ, जहाँ ठूला कम्पनीहरूले समान गहिराइको विशेषज्ञता दिन सक्दैनन्। भौगोलिक फोकसले SMEs लाई स्थानीय सम्बन्ध र सन्दर्भहरू बनाउने अवसर दिन्छ जसलाई व्यापक प्रतिस्पर्धीहरूले सजिलै नदोहोर्याउन सक्छन्। फ्रेमवर्क सहभागिताले SMEs लाई धेरै साना प्रतियोगिताहरूको सट्टा एउटै महत्वपूर्ण प्रतियोगिता जित्न अनुमति दिन्छ, जसले तिनीहरूको खरिद संलग्नताको लागत-कुशलता सुधार्छ।
ठूला कम्पनीहरूसँगको साझेदारी पनि धेरै अवस्थामा SMEs का लागि उपयोगी हुन्छ। प्रमुख ठेकाहरूमा उपठेकदारको रूपमा स्थान पाउनुले SMEs लाई ठूला अवसरहरूमा भाग लिन अनुमति दिन्छ बिना प्रमुख ठेकाकार जोखिम बोकेर। कन्सोर्टियममा सहभागीता समान आधारमा भाग लिन सहयोग गर्छ भने पनि साझेदारहरूसँग क्षमतालाई संयोजन गर्छ। परस्पर पूरक SMEs सँग रणनीतिक गठबन्धनले सामूहिक क्षमता निर्माण गर्न सक्छ जसले ठूला कम्पनीहरूले प्रस्ताव गर्ने क्षमता नजिक पुग्छ र प्रत्येक SME को स्वतन्त्रता कायम राख्छ।
Related terms
- आपूर्तिकर्ता: त्यो व्यापक वर्ग जसमा SMEs समावेश छन्।
- उपठेकदार: प्रमुख ठेकाहरूमा सामान्य SME भूमिका।
- कन्सोर्टियम: SME सहभागिताका लागि वैकल्पिक संरचना।
- चयन मापदण्ड: ती मापदण्डहरू जसले अक्सर SMEs लाई असमान बनाउँछन्।
- लट: त्यस्तो इकाई जसको सानो आकारले SME पहुँचलाई समर्थन गर्छ।