CIDB (Bordi i Ndërtimit i Afrikës së Jugut)

CIDB është një organ ligjor i themeluar sipas Aktit nr. 38 të vitit 2000 për Bordin e Zhvillimit të Industrisë së Ndërtimit. Instrumenti i tij më me pasoja është Regjistri i Kontraktorëve, dhe Rregulloret për Zhvillimin e Industrisë së Ndërtimit (CID) të vitit 2004, të ndryshuara më tej, obligojnë klientët e sektorit publik të japin kontrata ndërtimi vetëm tek kontraktorët e regjistruar në CIDB. Rregullorja 16A e Thesarit Kombëtar kërkon që organet publike që prokurojnë infrastrukturë të zbatojnë parimet e CIDB — Standardin për Unifikimin e Prokurimit të Ndërtimit dhe Kodin e Sjelljes — në vend të rregullave të përgjithshme për mallra dhe shërbime. Prandaj, regjistrimi nuk është një kusht që një zyrtar zgjodhi ta imponojë për një tender të veçantë; është një ndalim ligjor. CIDB mund t'i shqiptojë një klienti të papërputhshëm gjobë deri në R100 000 dhe ta raportojë te Auditor-General-i.

Si funksionon përcaktimi i gradës

Një përcaktim është një shifër dhe dy shkronja: 4GB, 7CE, 6ME. Shifra është vlera më e lartë e kontratës që kontraktori mund të marrë; shkronjat janë klasa e punëve në të cilën ka provuar kapacitet. Ka nëntë grada dhe njëzet klasa — pesë kryesore, GB (general building), CE (civil engineering), EB (electrical, building), EP (electrical, infrastructure) dhe ME (mechanical), plus pesëmbëdhjetë klasa specialistike që varen nga SB (furnizim dhe shtrimi i asfaltit) deri te SJ (pilota), SL (punime çeliku struktural) dhe SO (shërbime të lagështa dhe instalime sanitare) deri te SQ (gardhe sigurie prej çeliku). Një kontraktor mban një gradë të veçantë për secilën klasë në të cilën regjistrohet, të gjitha nën një numër CRS.

Kufijtë e vlerës së tenderit që publikon CIDB janë: Grada 1, R500 000; Grada 2, R1 milion; Grada 3, R3 milion; Grada 4, R6 milion; Grada 5, R10 milion; Grada 6, R20 milion; Grada 7, R60 milion; Grada 8, R200 milion; Grada 9, pa kufi. Një klient nuk mund të japë një kontratë mbi kufirin përkatës. Përjashtimi i vetëm është një kontraktor i klasifikuar si potencialisht në zhvillim, i shënuar si një përcaktim katërshkronjash, si p.sh. 4GBPE, i cili mund të marrë një nivel më lart — por vetëm kur klienti ka një program zhvillimi dhe ofron mbështetje financiare ose tjetër. CIDB vë në dukje se bandat e vlerës rishikohen periodikisht për inflacion, prandaj kontrolloni tabelën dhe mos mbështeteni te një shifër e mbajtur mend.

Çfarë kërkohet për të mbajtur një gradë

Grada 1 nuk ka kritere kualifikuese: aplikoni online dhe regjistrimi zakonisht aktivizohet brenda 48 orëve pune. Gradat 2 deri 9 fitohen mbi dy boshtet. Rekordi i punëve (track record) është kontrata më e madhe e përfunduar gjatë pesë viteve që i paraprijnë aplikimit, në klasën për të cilën aplikohet — R130 000 për Gradën 2, R1.5 milion për Gradën 5, R9 milion për Gradën 7, R90 milion për Gradën 9. Aftësia financiare vlerësohet mbi xhiron më të mirë vjetore të dy viteve të kaluara plus kapitalin e disponueshëm: Grada 5 kërkon xhiro R3.25 milion dhe kapital R650 000, Grada 9 kërkon R200 milion dhe R40 milion. Një sponsorizim financiar i palës së tretë mund të zëvendësojë kapitalin, me kufizime të aplikueshme. Që nga 1 prilli 2021, projektet duhet të jenë të regjistruara në Regjistrin e Projekteve të CIDB për t'u përdorur si rekord pune, kështu që një kontratë e paregjistruar mund të mos llogaritet.

Aplikimet për Gradat 2 deri 9 kalojnë përmes një zyre provinciale, me një periudhë maksimale për përpunim prej 21 ditësh pune. Një gradë është e vlefshme për tre vjet, duhet të përditësohet vjetore kundrejt një tarife (përjashto Gradën 1), dhe suspendohen pas dy përditësimeve të humbura rradhazi; rinovimi skadon në tre vjet dhe riprovimi i plotë i kritereve kualifikuese në gjashtë vjet. CIDB nuk lëshon certifikata regjistrimi — klientët verifikojnë gradën dhe statusin online, dhe një kontraktor që nuk shihet në regjistër është i pezulluar, i skaduar ose nuk është regjistruar kurrë. Bashkimet e përbashkëta (JV) nuk regjistrohen si të tilla: secili partner duhet të jetë i regjistruar individualisht, partneri udhëheqës nuk mund të jetë më shumë se një nivel poshtë nga përcaktimi i kërkuar, dhe grada e kombinuar llogaritet me kalkulatorin JV të CIDB. CIDB gjithashtu paralajmëron se nuk punëson dhe as nuk miraton "agjentë CIDB"; zyrat e tij në nëntë provincia ndihmojnë me aplikimet pa pagesë.

Ku vendoset grada në një ofertë

Një gradë CIDB është një kushte specifike për ndërtim që vendoset mbi kushtet e përgjithshme, jo në vend të tyre. Për të fituar ndonjë kontratë nga një organ i shtetit, një kontraktor duhet gjithashtu të jetë i regjistruar në Regjistrin Qendror të Furnitorëve të Thesarit Kombëtar (Central Supplier Database, CSD) dhe të jetë në përputhje me taksat; CSD regjistron akreditimin CIDB së bashku me pjesën tjetër të kartelës së furnitorit. Ashtu edhe gradimi nuk vlerëson ofertën me pikë: pikët e preferencës i cakton blerësi sipas Ligjit të Kornizës për Politikën e Prokurimeve Preferenciale (Preferential Procurement Policy Framework Act, PPPFA) dhe Rregulloreve për Prokurime Preferenciale, 2022, sipas të cilave secili organ i shtetit vendos objektivat specifike për çdo tender. Një përcaktim fut kontraktorin në dhomë; ai nuk fiton tenderin.

Dy pasojat praktike. Lexoni përcaktimin në njoftim me përpikëri — 7CE dhe 7GB janë regjistra të ndryshëm, dhe ofertimi jashtë klasës suaj është një ofertë jo e përgjegjshme, jo një pozicion fillestar. Dhe prisni mundësi ndërtimi në dy vende: klientët e sektorit publik duhet të regjistrojnë njoftimet e tenderëve të infrastrukturës në i.tender të CIDB, porta hyrëse për Regjistrin e Projekteve (R200 000 e sipër për institucionet qeveritare, R10 milion për parastatalet), si dhe të publikojnë në portalin eTenders të Thesarit Kombëtar. Akti i Prokurimit Publik nr. 28 i vitit 2024 nuk është futur ende në fuqi dhe ende nuk ndryshon asgjë nga sa më sipër.

See Otnox plans to track procurement opportunities across 56 markets.