Zrównoważone zamówienia publiczne

Zrównoważenie w zamówieniach obejmuje integrację aspektów środowiskowych, społecznych i gospodarczych w decyzjach zakupowych. Zrównoważone zamówienia przestały być kwestią niszową i stały się powszechną cechą nowoczesnych zamówień publicznych w całej Unii Europejskiej, odzwierciedlając zobowiązania polityczne w zakresie działań klimatycznych, gospodarki o obiegu zamkniętym, odpowiedzialności społecznej oraz szerszych celów zrównoważonego rozwoju. Dyrektywy zamówieniowe UE z 2014 r. wyraźnie wspierają zrównoważone zamówienia, a kolejne polityki i praktyki nadal rozszerzają rolę zrównoważenia w procesie podejmowania decyzji zakupowych.

Dimensions of sustainability in procurement

Zrównoważenie środowiskowe odnosi się do wpływu ekologicznego nabywanych towarów, usług i robót. Do powszechnych kwestii środowiskowych należą emisje gazów cieplarnianych w całym cyklu życia produktu, efektywność energetyczna urządzeń i budynków, zużycie wody, wytwarzanie odpadów i dostosowanie do zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, wpływ na bioróżnorodność oraz użycie substancji niebezpiecznych. Kryteria środowiskowe mogą być stosowane na wielu etapach postępowania o udzielenie zamówienia, w tym w specyfikacjach, kryteriach selekcji, kryteriach oceny (award criteria) oraz klauzulach dotyczących realizacji umowy.

Zrównoważenie społeczne odnosi się do wpływu decyzji zakupowych na ludzi. Do rozważań należą warunki pracy w działalności i łańcuchach dostaw wykonawców, uczciwe płace, praktyki dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa, zakaz pracy dzieci i pracy przymusowej, równość płci, dostępność dla osób z niepełnosprawnościami oraz szersze standardy praw człowieka. Zakupy o charakterze społecznym obejmują także kwestie różnorodności dostawców, z politykami wspierającymi udział MŚP, przedsiębiorstw społecznych i grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.

Zrównoważenie gospodarcze odnosi się do długoterminowego wpływu ekonomicznego decyzji zakupowych. Analiza całkowitego kosztu posiadania (total cost of ownership) bierze pod uwagę koszty operacyjne, koszty utrzymania i koszty związane z zakończeniem użytkowania obok ceny nabycia. Rozważania dotyczące rozwoju gospodarczego lokalnego mogą faworyzować dostawców przyczyniających się do lokalnego zatrudnienia i łańcuchów dostaw. Kryteria dotyczące innowacji wspierają zamówienia pobudzające rozwój zdolności gospodarczych wykraczających poza bezpośrednią transakcję.

Te trzy wymiary wchodzą ze sobą w złożone interakcje. Specyfikacja kładąca nacisk na wydajność środowiskową może mieć konsekwencje dla zdolności dostawcy, co z kolei wpływa na to, którzy dostawcy mogą konkurować. Kryteria wartości społecznej mogą prowadzić do decyzji zakupowych generujących koszty ekonomiczne, wymagając starannego wyważenia konkurencyjnych rozważań. Zaawansowane podejście do zrównoważonych zamówień integruje te wymiary poprzez uporządkowane ramy zamiast traktować je jako izolowane zagadnienia.

How sustainability appears in procurement procedures

Kwestie związane ze zrównoważeniem mogą pojawiać się na wielu etapach postępowań o udzielenie zamówienia. Konsultacje rynkowe przed ogłoszeniem przetargu mogą badać opcje związane ze zrównoważeniem z rynkiem dostawców, identyfikując realistyczne wymagania zrównoważeniowe, które rzeczywista konkurencja może zrealizować. Specyfikacje mogą wymagać określonych cech zrównoważeniowych w zamawianych towarach, usługach lub robotach. Wymagania obligatoryjne tworzą podstawowe standardy zrównoważenia, które wszyscy oferenci muszą spełnić.

Kryteria selekcji mogą obejmować zdolności związane ze zrównoważeniem, takie jak systemy zarządzania środowiskowego, certyfikaty zgodności społecznej i ramy należytej staranności w zakresie praw człowieka. Kryteria te oceniają zdolność dostawcy do dostarczania zrównoważonych rezultatów, zamiast oceniać konkretne treści ofert. Kryteria oceny (award criteria) mogą punktować wymiary zrównoważenia ofert, przy czym wagi odzwierciedlają priorytetyzację zrównoważenia przez zamawiającego obok innych czynników.

Klauzule dotyczące realizacji umowy ustanawiają obowiązki związane ze zrównoważeniem w trakcie wykonywania umowy, w tym wymagania raportowania, monitorowanie wyników i konsekwencje za niepowodzenia w obszarze zrównoważenia. Klauzule dotyczące wykonania tłumaczą ambicje zrównoważeniowe na konkretne wymogi operacyjne, zamiast traktować zrównoważenie jako jednorazowy czynnik oceny. Dostawcy napotykają rzeczywiste obowiązki w trakcie realizacji, a nie tylko na etapie składania ofert.

Metodologie kosztów cyklu życia (lifecycle costing) są coraz częściej stosowane w ocenie zrównoważonych zamówień. Koszt cyklu życia uwzględnia koszty nabycia, koszty operacyjne, koszty utrzymania, koszty zewnętrzne środowiskowe oraz koszty zakończenia użytkowania w ramach kompleksowej ramy oceny. Metodologia wspiera decyzje, w których wyższe koszty nabycia uzasadnione są niższymi kosztami w cyklu życia, szczególnie w przypadku urządzeń zużywających energię i trwałej infrastruktury.

EU policy framework for sustainable procurement

Polityka UE w zakresie zrównoważonych zamówień znacząco się rozszerzyła w ostatnich latach. Europejski Zielony Ład (European Green Deal) określił kompleksowe ambicje klimatyczne i środowiskowe wpływające na wiele kategorii zamówień. Plan działania w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym (Circular Economy Action Plan) odnosił się do projektowania produktów, zarządzania odpadami i efektywności wykorzystania zasobów w kontekście zamówień. Ramy zrównoważonego finansowania (Sustainable Finance framework) wpłynęły na zamówienia sektora finansowego oraz na szersze wymagania dotyczące ujawniania informacji o zrównoważeniu, mające zastosowanie do wielu kategorii dostawców.

Pojawiły się konkretne instrumenty związane z zamówieniami. Proponowany Net-Zero Industry Act i Critical Raw Materials Act zawierają przepisy związane z zamówieniami, mające na celu wspieranie europejskich zdolności przemysłowych w zakresie technologii czystych i strategicznych surowców. Obowiązkowe wymagania dotyczące zielonych zamówień publicznych dla określonych kategorii produktów stopniowo się rozszerzały, choć postęp był wolniejszy niż oczekiwali niektórzy zwolennicy. Komisja Europejska kontynuuje opracowywanie sektorowych kryteriów zielonych zamówień, które zapewniają standardy podstawowe do przyjęcia przez państwa członkowskie i zamawiających.

Wdrażanie zrównoważonych zamówień przez państwa członkowskie znacznie się różni. Niektóre państwa członkowskie mają dobrze rozwinięte polityki zrównoważonych zamówień z obowiązkowymi wymaganiami obejmującymi znaczące kategorie zamówień. Inne stosują lżejsze wymagania, pozostawiając większość decyzji dotyczących zrównoważenia dyskrecji poszczególnych zamawiających. Ta różnorodność tworzy złożoność dla dostawców działających na wielu rynkach, którzy muszą rozumieć konkretne oczekiwania w zakresie zrównoważenia w każdym środowisku zamówieniowym.

Strategic implications for suppliers

Dostawcy stają wobec rosnących wymagań dotyczących zrównoważenia ze strony rynków zamówień. Zdolność do dostarczania zrównoważonych rezultatów przechodzi w wielu sektorach z roli czynnika wyróżniającego do oczekiwania podstawowego. Dostawcy bez solidnych zdolności w obszarze zrównoważenia napotykają stopniowo coraz węższe rynki adresowalne, ponieważ zamawiający podnoszą swoje wymagania. Inwestycje w zdolności zrównoważeniowe stają się coraz bardziej konieczne, a nie opcjonalne, dla dostawców dążących do trwałej pozycji handlowej.

Rozwój zdolności w zakresie zrównoważenia wymaga trwałych inwestycji w wielu wymiarach. Systemy zarządzania środowiskowego, ramy zgodności społecznej, śledzenie łańcucha dostaw, zdolność do przeprowadzania ocen cyklu życia oraz infrastruktura raportowania wspierają udział w zrównoważonych zamówieniach. Koszty inwestycji są znaczące dla dostawców budujących te zdolności po raz pierwszy, choć po ich ustanowieniu koszty stają się standardowym wydatkiem operacyjnym.

Dostawcy zyskują także dzięki aktywnemu zaangażowaniu się w rozwój polityki dotyczącej zrównoważenia. Stowarzyszenia branżowe, grupy robocze sektorowe i organy normalizacyjne wpływają na sposób kształtowania wymagań zrównoważeniowych na konkretnych rynkach. Dostawcy aktywni w tych forach kształtują wymagania tak, aby odzwierciedlały realistyczne możliwości, jednocześnie przyczyniając się do rzeczywistego postępu w zakresie zrównoważenia. Dostawcy reagujący pasywnie, czekający na narzucenie wymagań, poniosą wyższe koszty adaptacji niż dostawcy proaktywni uczestniczący w formułowaniu tych wymagań.

Related terms

MEAT (Most Economically Advantageous Tender; najkorzystniejsza oferta pod względem ekonomicznym): metodologia oceny wspierająca kryteria zrównoważenia.
Kryteria przyznawania (Award Criteria): miejsca, w których zwykle pojawiają się czynniki związane ze zrównoważeniem.
Kryteria jakościowe (Qualitative Criteria): kategoria często obejmująca wymiary zrównoważenia.
Zamówienia publiczne (Public Procurement): szersza działalność, w ramach której operuje zrównoważenie.
Kryteria selekcji (Selection Criteria): kolejny etap, w którym mogą pojawiać się wymagania dotyczące zrównoważenia.

See Otnox plans to track procurement opportunities across 25 markets.