Właściciel rzeczywisty

Właściciel rzeczywisty identyfikuje osoby fizyczne, które ostatecznie posiadają lub kontrolują podmiot prawny, niezależnie od jego prawnej struktury. Przejrzystość właścicieli rzeczywistych zyskuje na znaczeniu w zamówieniach publicznych, gdyż ustawodawcy i regulatorzy dostrzegli, że złożone struktury korporacyjne mogą ukrywać rzeczywiste strony stojące za kontraktami. Współczesne zamówienia publiczne coraz częściej wymagają ujawnienia właścicieli rzeczywistych, aby wspierać egzekwowanie sankcji, działania antykorupcyjne, zarządzanie konfliktami interesów oraz szersze cele związane z integralnością.

Dlaczego właściciel rzeczywisty ma znaczenie w zamówieniach publicznych

Przejrzystość dotycząca właścicieli rzeczywistych odpowiada na kilka problemów związanych z integralnością zamówień publicznych. Unikanie sankcji jest jednym z głównych czynników: osoby objęte sankcjami często utrzymują swoje udziały za pośrednictwem struktur korporacyjnych, które maskują ich tożsamość. Bez ujawnienia właścicieli rzeczywistych organy zamawiające mogą nieumyślnie zawierać umowy z podmiotami objętymi sankcjami mimo formalnej zgodności z kontrolą sankcyjną opartą na bezpośrednim podmiocie kontraktowym. Inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 r. znacznie zwiększyła nacisk na kwestie właścicieli rzeczywistych w egzekwowaniu sankcji w UE.

Zarządzanie konfliktami interesów również korzysta z przejrzystości właścicieli rzeczywistych. Urzędnik zamówieniowy, którego członek rodziny ma nieujawniony udział w firmie startującej w przetargu, stoi w obliczu konfliktu, który może naruszyć integralność postępowania. Bez ujawnienia właścicieli rzeczywistych takie konflikty mogą pozostać ukryte, dopóki nie wywołają konkretnych problemów. Wymogi dotyczące właścicieli rzeczywistych w zamówieniach publicznych pozwalają na systematyczne wyszukiwanie konfliktów, które inaczej pozostałyby niewidoczne.

Działania antykorupcyjne w dużej mierze opierają się na przejrzystości właścicieli rzeczywistych. Korupcyjne układy często obejmują transfery korzyści przez złożone struktury własnościowe stworzone specjalnie w celu zaciemnienia beneficjentów. Śledczy badający przepływy korupcyjnych płatności potrzebują informacji o właścicielach rzeczywistych, aby dotrzeć do ostatecznych beneficjentów. Systemy zamówieniowe, które gromadzą dane o właścicielach rzeczywistych, działają odstraszająco wobec korupcyjnych układów i wspierają dochodzenia, gdy pojawiają się podejrzenia.

Zgodność podatkowa i szersza integralność finansowa również zyskują dzięki przejrzystości właścicieli rzeczywistych. Złożone struktury korporacyjne mogą służyć unikaniu opodatkowania, praniu pieniędzy i innym nadużyciom finansowym. Chociaż zamówienia publiczne nie są głównym narzędziem do rozwiązywania tych problemów, ujawnianie właścicieli rzeczywistych w zamówieniach przyczynia się do szerszej infrastruktury przejrzystości wspierającej integralność finansową.

Ramy UE i ramy krajowe dotyczące właścicieli rzeczywistych

Dyrektywy UE w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy stopniowo rozszerzały obowiązki związane z ujawnianiem właścicieli rzeczywistych. Piąta i szósta dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy wymagają, aby państwa członkowskie prowadziły rejestry właścicieli rzeczywistych dla podmiotów prawnych i trustów. Rejestry te są dostępne dla właściwych organów, podmiotów regulowanych, w tym instytucji finansowych, a w niektórych konfiguracjach także dla szerszej publiczności. Rejestry stanowią podstawową infrastrukturę, z której korzystają wymogi zamówieniowe.

Wdrażanie rejestrów właścicieli rzeczywistych postępowało nierównomiernie w państwach członkowskich. Niektóre kraje ustanowiły solidne rejestry z regularną walidacją i szerokim dostępem. Inne napotkały trudności wdrożeniowe, w tym niekompletne dane, słabą walidację i ograniczenia dostępu, które zmniejszają ich użyteczność. Orzeczenia sądowe, w szczególności orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (CJEU) z listopada 2022 r., również zawęziły publiczny dostęp do rejestrów właścicieli rzeczywistych, a następne reakcje legislacyjne wciąż się rozwijają.

Prawo zamówieniowe państw członkowskich coraz częściej uwzględnia wymogi dotyczące właścicieli rzeczywistych. United Kingdom Procurement Act 2023 zawiera konkretne przepisy odnoszące się do przejrzystości właścicieli rzeczywistych w zamówieniach publicznych. Kilka państw członkowskich UE ma podobne regulacje w swoich krajowych przepisach zamówieniowych, przy czym szczegóły i rygor różnią się w zależności od jurysdykcji. Dostawcy działający na wielu rynkach muszą poruszać się po tych różnicach, przy jednoczesnym zachowaniu spójnego ujawniania rzeczywistego właścicielstwa.

Jak działa ujawnianie właścicieli rzeczywistych w zamówieniach publicznych

Ujawnianie właścicieli rzeczywistych związane z zamówieniami publicznymi zazwyczaj ma miejsce na kilku etapach. Na etapie kwalifikacji dostawcy mogą być zobowiązani do zidentyfikowania swoich właścicieli rzeczywistych jako część dowodów dotyczących kryteriów selekcji. Europejski Jednolity Dokument Zamówienia (ESPD) zapewnia ramy dla samooceny istotnych informacji o strukturze własności, przy czym szczegółowe dowody są wymagane przy podpisaniu umowy. Nabywcy mogą korzystać z komercyjnych serwisów informacyjnych i rejestrów właścicieli rzeczywistych, aby weryfikować oświadczenia dostawców.

Obowiązki dotyczące bieżącego ujawniania mogą trwać przez cały okres realizacji umowy. Zmiany właścicieli rzeczywistych w trakcie wykonywania umowy muszą być zgłaszane organowi zamawiającemu, szczególnie gdy wpływają na ekspozycję na sankcje lub konflikty interesów. Duże kontrakty często zawierają wyraźne klauzule raportowania zmian własności, które wymagają powiadomienia o istotnych zmianach w określonych ramach czasowych.

Wyzwania związane z weryfikacją pozostają istotne. Rejestry właścicieli rzeczywistych różnią się pod względem kompletności i wiarygodności w różnych jurysdykcjach. Złożone międzynarodowe struktury obejmujące wiele jurysdykcji mogą być trudne do pełnego prześledzenia. Samoopis dostawców zależy od tego, czy sami dysponują dokładnymi informacjami o strukturze własności, co nie zawsze ma miejsce w przypadku podmiotów o złożonej bazie inwestorów lub strukturach trustowych. Zaawansowani nabywcy łączą wiele źródeł informacji, aby zbudować pewność co do rozumienia struktury własności dostawcy.

Rozważania strategiczne dla dostawców

Dostawcy zyskują na utrzymywaniu jasnych, aktualnych i dokładnych rejestrów właścicieli rzeczywistych. Gotowość dokumentacyjna w zakresie wymogów ujawniania w postępowaniach zamówieniowych jest elementem szerszej higieny ładu korporacyjnego. Dostawcy o złożonych strukturach własności powinni być przygotowani do przejrzłego wyjaśnienia tych struktur, gdy procedury zamówieniowe tego wymagają. Nieuzasadniona złożoność własności często budzi obawy nabywców, nawet gdy sama struktura jest prawidłowa.

Dostawcy powinni także uznać, że kwestie związane z właścicielami rzeczywistymi mogą stanowić źródło niekorzystnej konkurencji, jeśli nie są zarządzane proaktywnie. Dostawcy z jurysdykcji postrzeganych jako nieprzejrzyste, dostawcy ze strukturami obejmującymi jurysdykcje o niskiej przejrzystości oraz dostawcy z wzorcami własności przypominającymi rozwiązania wykorzystywane do unikania sankcji lub prania pieniędzy napotykają podwyższoną kontrolę. Proaktywna przejrzystość dotycząca własności, w połączeniu z realną przejrzystością struktur, sprzyja udziale w zamówieniach na różnych rynkach.

Powiązane terminy

Weryfikacja sankcji: klowa aplikacja danych o właścicielach rzeczywistych.
Przeciwdziałanie korupcji: obszar zgodności powiązany z przejrzystością właścicieli rzeczywistych.
Konflikt interesów: kolejny obszar, w którym dane o właścicielach rzeczywistych są krytyczne.
Należyta staranność: szerszy proces obejmujący kontrole właścicieli rzeczywistych.
Zgodność w zamówieniach publicznych: ramy obejmujące wymogi dotyczące właścicieli rzeczywistych.

See Otnox plans to track procurement opportunities across 25 markets.